Məleykə Hüseyinin həyat və fəaliyyəti - MÜSAHİBƏ
Hər bir insanın həyat yolu onun seçimləri, mühiti və qazandığı təcrübələrlə formalaşır. Bəziləri isə bu yolu yalnız özü üçün deyil, həm də cəmiyyət üçün dəyərli işlərlə mənalandırır.
Bu müsahibəmizdə Məleykə Hüseynova həyat yolu, elmi fəaliyyəti, diplomatik təcrübəsi və Azərbaycan irsinin təbliği sahəsində gördüyü işlər barədə danışır.
İlk öncə zəhmət olmasa, özünüz haqqında ümumi məlumat verərdiniz, həyat yolunuz, təhsiliniz və əsas fəaliyyət istiqamətləriniz barədə.
“Mənim adım Məleykə Nadir qızı Hüseynova, hal hazırda İtaliyada yaşayıram. 1996-cı ildən Türkiyə vətəndaşı olduğuma görə adım “Melaike Hüseyin” olarak deyişib. Tarixçi-alim, şərqşünas, filoloq və tərcüməçi, müstəqil tədqiqatçıyam.”
Ailəniz haqqında məlumat verərdinizmi və həyat yolunuzun formalaşmasında onların rolu necə olub?
“Mən Bakıda, məhz Suraxanı rayonunda anadan olmuşam, amma valideynlərimlə birlikdə Nəsimi rayonunda yaşayırdım, Mir Qasımov 4 küçəsində çox gözəl bir mənzilimiz var idi.
Mən balaca olanda tez-tez nənəm və babamın yaşadığı Suraxanıya gedirdik. Mənim babam neftçi mühəndis Firuz Əliş oğlu Şükürov (1926-2011) uzun illər Suraxanı neft kompressor təsərrüfatı rəisi olub. O, həyatı boyu neft-qaz gəlirlərinin artırılması və fasiləsiz işləməsi üçün davamlı metodların və 100-dən çox məhsuldar təklifin müəllifi olmuş, bir çox medal və mükafatlarla təltif edilmişdir.
Hər ikisi də rus dili filoloqu olan valideynlərim ədəbiyyatı çox sevirdilər. Evdə 120-dən çox müəllifdən ibarət kitabxanamız var idi, bəzi müəlliflərin isə 10-dan çox kitabının toplu əsərləri var idi. Misal üçün Anton Çehovun toplu əsərlərindən ibarət kitabların sayı 18 idi. İndi gözlərimi yumsam, hansı müəlliflərin hansı rəflərdə olduğunu, həmin kitabların üz qabığının necə göründüyünü, sayılarını hələ də xatırlaya bilirəm. Kitabların yerləşdirilməsi müəyyən bir qaydada idi. Azərbaycan, rus və xarici ədəbiyyat bölünmüşdü. İncəsənət və memarlıq haqqında kitablar və ensiklopediyalar da ayrı rəflərdə dururdu. Lirik bariton səsi olan atam bir vaxtlar Maesto Niyazinin kapellası üzvü olduğundan, klassik musiqili geniş plak koleksiyamız da var idi. Atam Müslüm Maqomayevi də şəxsən tanıyırdı və konservatoriyada tələbə olduğu müddətdə, özündən 1 yaş böyük olan Müslümün evində dəfələrlə olmuşdu. Valideynlərim mənim ingilis dilini fərdi şəkildə öyrənməyimə də diqqət yetirirdilər. Onlar üçün təhsil, sağlamlıq və idman vacib idi.
1985-ci ildə 6 yaşım olanda atam, Bakı Neft Akademiyasının müəllimi Nadir Yadulla oğlu Hüseynov (1943-1923) Əfqanıstandakı KAMT Kabul Avtomobil Mexanika Texnikumunda dərs demək üçün Əfqanıstana təyin olunmuşdu. Biz orada 2 il qaldıq və mən Sovet İttifaqı səfirliyində ibtidai məktəbə burada getdim. Sinifimizdə SSRİ-nin bütün millətlərindən olan uşaqlar, eyni zamanda Monqolustan səfirliyinin ibtidai məktəbi olmadığı üçün Monqolistandanda 2 qız var idi. Əfqanıstan, onun xalqı, təbii gözəlliyi və tarixi ilə bağlı çox əziz xatirələrim var.
1987-ci ildə Bakıya qayıtdıqdan sonra Bakıdakı 42 nömrəli məktəbə getdim və 2 ildən sonra 152 nömrəli məktəbə keçdim. 152 nömrəli məktəb keçmiş erməni məktəbi idi.
1993-cü ildə valideynlərimin Türkiyədə işləmək dəvəti ilə Ankaraya köçdük. Orada Ayranci Aysel Yücetürk Lisesi orta məktəbə getməli oldum. İlk aylar çox çətin keçdi. O vaxta qədər rus dilində məktəblərə gedirdim və birdən türk dilində oxumalı oldum. Bununla belə, 2,5 illik Türkiyə dövlət liseyini 3 ilə və ümumi orta qiymətlərlə bitirə bildim ki, şəxsən mən belə bir nəticəni uğurlu hesab edirəm. Çox güman ki, dil öyrənmək bacarıqlarım məhz bu zaman inkişaf edib.”
Varşava Universitetində təhsil almaq necə baş verdi və bu universiteti seçməyinizə nə səbəb oldu?
“Əvvəlcə həyatda ən böyük arzum diplomat olmaq idi. Bilkent Universitetinin Beynəlxalq münasibətlər fakültəsinə qəbul oldum, amma təəssüf ki, ailəmin maddi vəziyyətinə görə bu təhsil müəssisəsinə gədə bilmədim.
Bu vəziyyətdə valideynlərim mənə Ankarada yenidən universitet imtahanlarında iştirak etməyi və öz peşə profillərinə, bu halda filologiyaya yaxın bir fakültə seçməyi təklif etdilər. Mən də bəzi geosiyasi aspektlərdə Azərbaycan tarixinə bənzəyən Polşa tarixinə olan marağım səbəbindən polyak dili və ədəbiyyatını seçdim.
Ankara Universitetində oxuduğum müddətdə Polşa hökumətinin təqaüdünə layiq görüldüm. Tələbəlik illərimdə ümumilikdə 3 təqaüd proqramına qəbul oldum. Nəticədə Polşaya səfər etmək şansım oldu. Bu səfərlər həyatıma və həyatımı nə ilə məşğul etmək istədiyimə dair düşüncələrimə böyük təsir göstərdi.”
Varşava Universitetində təhsil müddətiniz sizin elmi dünyagörüşünüzü necə dəyişdi?
“Varşava Universitetində magistr dərəcəsi və doktorantura təhsili alarkən dəyərli akademik bacarıqlar qazandım və bunları xəzinə hesab edirəm. Əvvəla, məndən əvvəl tədqiqat aparan alimlərə hörmətlə yanaşıram, ikincisi, araşdırdığım hər bir məsələdə obyektiv olmağa çalışıram. Mövzu, əlbəttə ki, tarix olduqda, bu o qədər də asan deyil.”
Orada tarix üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsi alan ilk Azərbaycanlısınızmı? Bu proses necə keçdi?
“Bildiyim kimi Varşava universitetində tarix üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsi alan ilk azərbaycanlıyam. Elmi rəhbərim professor Yeji Qribovski və universitet heyətindən böyük dəstək tapdım. İmtahanlar isə çox çətin olsa da, sual aldığım hər hansı bir tarixi hadisəyə çox obyektiv yanaşmalı idim, professorları arqumentlər ilə öz perspektiflərmin müdəfiəsinə inandırmalıydım.”
Doktorluq dissertasiyanızın mövzusu nə idi və niyə məhz bu istiqaməti seçdiniz?
“Mövzum belə idi: “Azərbaycan jurnalistikası işığında qadınlarımızın sosial vəziyyəti ” (1875-1920). Azərbaycan qadınlarına yönəlməyim müxtəlif cəmiyyətlərdə qadın statusunu araşdırmağa olan marağımdan irəli gəlir. Belə ki, magistr dissertasiyamı məhz 'Avropa oriyentalist rəssamlarının əsərlərində türk qadını obrazı' mövzusuna həsr etmişdim.
Anam Şəfiqə xanımın köhnə 'İşıq' qəzeti və qadınlarımızın o dövrdəki fəaliyyəti ilə bağlı xatirələri mənim gələcək yolumu müəyyənləşdirdi. Məhz onun sayəsində, xaricdə mənbə axtarmağın çətinliyinə rəğmən, qəti olaraq jurnalistika və qadın mövzusunu tədqiq etməyə başladım.”
Diplomatik sahədə (səfirlikdə) fəaliyyətiniz sizə hansı təcrübələri qazandırdı?
“Mən Türkiyə Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyində (Polşa Səfirliyində) 2007-2018-cı illərdə Konsul ve Səfir köməkçisi olmuşam.
Səfirlikdə işləmək, mənə ümumən insanlarla münasibətlərimdə daha inamlı olmağa imkan verdi, çünki mən təbii olaraq çox utancaq insanam. Amma bu, məsələnin yalnız psixoloji aspektidir.
Diplomatik sahədə işləmək təcrübəmi çox mənalı hesab edirəm, çünki konsulluq işçisi olaraq gündəlik qarşılaşmalı olduğum müxtəlif həyat və ölüm vəziyyətləri var idi. Konsulluq xidmətləri yalnız viza və pasportların verilməsi ilə məhdudlaşmır; çətinlik çəkən insanlara, qəfildən sevdiklərini itirənlərə, həbsxanaya və ya xəstəxanaya düşənlərə kömək edərkən çox peşəkar və dözümlü olmalısınız.
Əlbəttə ki, xidmət etdiyiniz ölkənin təmsilçiliyi ilə bağlı daha xoş bir hissə də var, lakin gündəlik davranışınız, yazmağınız, danışmağınız və işləməyiniz ilə bağlı hər şey sənət səviyyəsində qüsursuz olmalıdır. İnsanın buna təbii meyli olmalı, özünüzə qarşı çox tələbkar olmalısınız.”
Tərcüməçi kimi ən mühüm beynəlxalq təcrübələriniz hansılardır?
"2011-ci ilin iyunun 5-dən 7-dək Türkiyə Respublikasının Prezidenti Abdullah Gülin Varşavaya rəsmi səfəri zamanı Birinci xanımın tərcüməçisi kimi, 2016-cı il 12 iyul tarixində Türkiyə Respublikasının Prezidenti Recep Tayyip Erdoğanın Varşavaya rəsmi səfəri çərçivəsində Birinci xanımın tərcüməçisi kimi iştirak etmişəm.
Həmçinin, 2009-cu ilin mayın 14-dən 15-dək Türkiyə Respublikasının Prezidenti Recep Tayyip Erdoğanın Varşava və Qdansk şəhərlərinə rəsmi səfəri zamanı tərcüməçisi kimi iştirak etmişəm."
İRS – Heritage jurnalında fəaliyyətiniz necə başladı və burada əsas məqsədiniz nədir?
“2021-ci ildə "İşıq" qəzetinin arxiv sənədləri üzərində işləyirdim. Maral Nəbizadə və digər Azərbaycan qadınlarının şeirlərinin çox güclü və cəsarətli olduğunu gördüm. Onları ingilis dilinə tərcümə etməyə başladım və tərcümənin yaxşı getdiyini görüb, daha çox maraqlı oxucunun bizim qeyri-adi həmvətənlərimiz haqqında məlumat əldə edə bilməsi üçün bunu dərc etmək istəyim yarandı. Daha sonra rəhmətli Ramiz Abutalıbovla danışmaq şansım oldu, o, nəşr üçün kömək təklif etdi.
2021-ci ilin yazında nüfuzlu çoxdilli Azərbaycan İrs - Heritage - Nasledie ilə əməkdaşlığa başlayanda əmin idim ki, bu məsələ, yalnız qadın baş redaktor, cəsur Xədicə Əlibəyovanın rəhbərlik etdiyi ilk İşıq qəzetində Azərbaycan qadınları tərəfindən yazılmış güclü bir şeirin və yeni kəşf edilmiş arxiv nüsxələrinə həsr olunmuş tək bir məqalənin dərc olunması ilə bağlıdır.
O vaxt, tanınmış Azərbaycan jurnalisti və redaktoru Musa Mərcanlı ilə telefonla təxminən 40 dəqiqəlik söhbətim bir ölkənin irsinin təbliğinin nə qədər geniş anlayışının ola biləcəyinə dair çox xoş bir perspektiv idi.
Gözəl xəyallara şübhə ilə yanaşan bir insan olduğum üçün, məqaləm jurnalın 49-cu (2021, Heritage ingilis dilində) sayında dərc edildikdən sonra vəzifəmin yerinə yetiriləcəyinə həqiqətən inanırdım.
Zaman keçdikcə əməkdaşlıq, xüsusən də intellektual düşüncə tarixi, jurnalistika və qadın statusuna həsr olunmuş, Azərbaycanın tarixi faktlarını təbliğ edən məqalələrin müəllifləri arasında daimi iştirakıma çevrildi. Əslində, bu, bütün fəaliyyətimin əsas məqsədidir, yəni Azərbaycan haqqında ən az məlum olan faktları araşdırmaq və populyarlaşdırmaqdır.”
Bir neçə dildə işləmək və tərcümə fəaliyyəti sizin üçün daha çox çətindir, yoxsa üstünlük?
"İndiyə qədər xarici dil biliklərim sayəsində özümü çox şanslı hesab etmişəm. Birdən çox xarici dili, xüsusilə də yüksək səviyyədə bilmək nüfuzlu müəssisələrdə iş tapmaq imkanlarını kifayət qədər artırır. Digər mühüm bir məqam isə xarici dil bacarıqlarının ön planda olduğu ədəbi tərcümələr və tarixi sənədlərlə işləmək imkanıdır. Ümumiyyətlə, azərbaycanlılar dil öyrənmə məsələsində həmişə şanslı olublar. Çünki yerləşdiyimiz xüsusi coğrafi mövqe bizə hələ kiçik yaşlarımızdan fərqli dilləri asanlıqla mənimsəmə fürsəti yaradır."
Və son olaraq, gənc tədqiqatçılara və xaricdə təhsil almaq istəyən Azərbaycanlılara hansı tövsiyələri verərdiniz?
“Etdiyimiz hər şey daxili mənliyimizi əks etdirir. Buna görə də yaxşı təhsilli və geniş məlumatlı olmaq tamamilə vacibdir. Xaricdə təhsilə hazırlığı mürəkkəb bir şey kimi nəzərdən keçirin. Həyatda nə istədiyinizi bilmək vacibdir, amma nə istəmədiyinizi mütləq bilmək ondan daha da böyük məna əks etdirir. Özünüzü yalnız bilik baxımından deyil, həm də yaxşı gündəlik vərdişlərlə, sağlam olmağa hazırlayın. Qürbət çətindir, Azərbaycanın iftihar edəcəyi cavanlara çox ehtiyacı var."
Qeyd edək ki, Məleykə Hüseynovanın həyat yolu elm, təhsil və Azərbaycan irsinin təbliği istiqamətində formalaşmış uğurlu bir fəaliyyət nümunəsidir. Onun müsahibə boyu paylaşdığı təcrübələr göstərir ki, əldə etdiyi bilik və təcrübələr həm elmi fəaliyyətinə, həm də diplomatik sahədəki işinə mühüm təsir göstərib.
Ümumilikdə, onun fəaliyyəti Azərbaycan tarixi və mədəniyyətinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılmasına xidmət edir. Bu müsahibəyə görə təşəkkür edir, ona gələcək fəaliyyətində uğurlar arzulayırıq.
Cavid Vəkilov